Abstract


Is Kitabul Ef’al Written in Kypchaq an Original Work?

Emin Eminoğlu’nun 2011 yılında yayımladığı Kitâbü’l Ef’âl-Kıpçakça Satır Arası Sözlük, Memlûk coğrafyasının önemli sözlüklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Tek nüshası Ahmet İyimaya'nın kütüphanesinde bulunan eser, Arapça temmet kaydından öğrenildiği üzere ‘Abbâs ibni Hamza es-Sabrânî tarafından 1356’da Mısır’da yazılmıştır. Harezm Türkçesi etkisi taşıyan eser, satır arası sözlük yöntemiyle Arapça fiillere Türkçe ve bazen Farsça karşılıklar eklenerek düzenlenmiştir. Eserin adı, Ebû Hayyân’ın Kitâbü’l-Ef’âl fî Lisâni’t-Türk adlı kayıp eseriyle ilişkilendirilmişse de, herhangi bir bağlantı bulunmamaktadır. Kitâbü’l Ef’âl’in düzeni ve içeriği, Zemahşerî’nin Harezm Şahı Atsız için yazdığı Mukaddimetü’l Edeb ile büyük benzerlik göstermektedir. Mukaddimetü’l Edeb’in bilinen en eski nüshaları 12. ve 13. yüzyıllara aittir ve eser Arapça kelime ve cümlelerin altına Farsça, Türkçe veya Moğolca karşılıklar eklenmiş şekilde düzenlenmiştir. Eminoğlu’nun çalışması, Kitâbü’l Ef’âl’in Mukaddimetü’l Edeb’in bir nüshası olduğunu kanıtlayan metin karşılaştırmaları içerir. Eserin baştan sona düzeni, fiillerin baplara göre sıralanışı ve kullanılan metinler örtüşmektedir. Bu bulgular, Kitâbü’l Ef’âl’in aslında Mukaddimetü’l Edeb’in farklı bir kopyası olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.



Keywords

Kitâbü'l Ef'âl, Kıpçakça, Satır arası sözlük, Mukaddimetü'l-Edeb


Kaynakça