Osmanlı İmparatorluğu’nun yapısal düzeni, Türk milliyetçilik düşüncesinin gecikmesindeki en önemli faktörlerden biridir. Osmanlı Devleti, milliyet ayırımını ortadan kaldırıp egemenliği altındaki toplulukların inanç ya da din esaslarına göre “millet sitemini” kurarak Osmanlılık ruhunu canlı tutmayı amaçlamıştır. Osmanlı Devleti sınırlarında yaşayan Müslümanlar arasında resmi bir dil ya da ırk ayrımının olmadığı görülmektedir. Bu nedenle on dokuzuncu yüzyılın sonuna kadar modern dilde kullanılan biçimiyle “Türk” kavramı, kendilerini Türk olarak değil, Osmanlılar olarak gören Osmanlı elitlerine yabancıdır. Türkçülüğün Osmanlı topraklarında yeşermesinden önce Avrupa’da mayalandığını söyleyebiliriz. Avrupa’da zuhur eden Türkiyat (Türkoloji) çalışmaları Rus, Alman, İngiliz, Fransız bilim adamlarının yaptıkları çalışmalarla başlamıştır. Birçok bilim insanı, Türklerin çok eski bir millet olduğunu ve geniş bir sahaya yayılmış olduklarını, çeşitli devirlerde cihangirane devletler ve yüksek medeniyetler vücuda getirdiklerini çalışmalarında ortaya koymuşlardır. Bunun yanı sıra, 19. yüzyılın başında Avrupa’daki bilimsel ve teknik gelişmeler, Fransız İhtilali’nin getirmiş olduğu milliyetçilik ve hürriyet söylemleri çok milletli, çok dinli ve dilli Osmanlı İmparatorluğunu olumsuz etkilemiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun eski gücüne ulaşmasını arzu eden dönemin aydınları Osmanlıcılık, İslamcılık, Batıcılık ve Türkçülük fikir akımları etrafında kümelenmiştir. Bu fikir akımlarının ilk üçü, söylem ve pratiklerinde ortaya çıkan tutarsızlık, Tanzimat dönemi aydınlarının bir kısmını Türkçülük düşüncesi etrafında bir araya getirmiştir.
Osmanlı, Osmanlı Toplumu, Osmanlı Millet Sistemi, Türk, Türk Milliyetçiği