Қазақ Тіліндегі Аяқ Бөліктеріне Қатысты Атаулардың Символдық және Лингвомәдени Мағынаға Көтерілуі
(The Symbolic and Linguocultural Significance of Foot-Related Terms in the Kazakh Language )

Yazar :  ?.?. ??????????, ?.?. ????????  
Türü :
Baskı Yılı :
Sayı : 12
Sayfa : 923-932
    


Özet

This article analyzes the symbolic and linguocultural meanings of body-related terms, specifically the words "tapan" and "baltir." The main objective of the study is to examine the body part terms in the Kazakh language from cognitive, historical, and cultural perspectives, revealing their symbolic and metaphorical meanings. The study of the origin, lexical development, and the role of these terms in Kazakh culture constitutes the core focus of the work. The article employs historical-comparative methods, cognitive linguistics approaches (metaphorical, prototypical, systemic), and etymological analysis. Through these methods, the metaphorical meanings of the words "tapan" and "baltir," symbolizing stability, endurance, and labor, as well as their connection to physical characteristics and the concepts of fatigue and exhaustion, are revealed. The metaphorical and symbolic meanings of these words are discussed in the context of the Kazakh worldview and life experience. The research findings show that body-related terms are not limited to anatomical meanings but are deeply rooted in cognitive and cultural foundations. For instance, the word "tapan" is perceived not only as the lower part of the foot but also as a symbol of stability and endurance. The word "baltir" serves a metaphorical function, symbolizing physical strength and exhaustion.



Anahtar Kelimeler

Sole, Calf, Linguoculture, Cognition, Cognitive Model



Abstract

Бұл мақалада аяққа қатысты ағза атауларының, оның ішінде "табан" және "балтыр" сөздерінің символдық және лингвомәдени мағыналарына талдау жасалды. Зерттеудің негізгі мақсаты – қазақ тіліндегі дене мүшелері атауларын танымдық, тарихи және мәдени тұрғыдан қарастыра отырып, олардың символдық және метафоралық мәндерін ашу. Бұл атаулардың шығу төркіні мен лексикалық дамуын және қазақ мәдениетіндегі орны мен маңыздылығын зерделеу – жұмыс бағытының негізгі өзегі. Мақалада тарихи-салыстырмалы әдіс, когнитивтік лингвистика тәсілдері (метафоралық тәсіл және прототиптік тәсіл, жүйелік тәсіл) және этимологиялық талдау қолданылды. Бұл әдістерді пайдалану арқылы "табан" сөзінің тұрақтылық, төзімділік және еңбек концептілерін бейнелеуі, ал "балтыр" сөзінің физикалық сипаттары мен шаршау, қажу ұғымдарымен байланысы ашылды. Сондай-ақ, бұл сөздердің метафоралық және символдық мәндері қазақ халқының дүниетанымы мен өмірлік тәжірибесі тұрғысынан қарастырылды. Зерттеу нәтижесінде аяққа қатысты ағза атауларының тек анатомиялық мағынамен шектелмей, терең когнитивтік және мәдени негіздерге ие екендігі анықталды. Мәселен, "табан" сөзі тек аяқтың төменгі бөлігі ретінде ғана емес, сонымен бірге тұрақтылық пен төзімділіктің символы ретінде танылды. "Балтыр" сөзі физикалық мықтылық пен шаршау ұғымдарын бейнелейтін метафоралық қызмет атқарады. Бұл жұмыс қазақ тіліндегі дене мүшелерінің атауларын зерттеу арқылы ұлттық мәдениеттің тілдегі көрінісін терең түсінуге ықпал етеді. Жұмыстың нәтижелері тілдік және мәдени зерттеулермен қатар, ұлттық таным мен құндылықтарды насихаттауда да маңызды рөл атқарады.



Keywords

Табан, Балтыр, Лингвомәдениет, Таным, Когнитивті Модель.