SEDD-İ İSKENDERÎ’DE ASTRONOMİ, ÇİÇEK VE MÜZİKLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞI
(Astronomy, Flower and Music Vocabulary at the Sedd-i İskenderî )

Yazar :  Ayşegül TAŞKESEN  
Türü :
Baskı Yılı :
Sayı : 12
Sayfa : 55-62
    


Özet

Chagatai Turkish is a language that emerged as a spoken and written language between the 15th and 20th centuries; it is a dialect that gave way to Uzbek Turkish in the 19th century. The aim of our study is to examine certain vocabulary items in the mesnevi called Sedd-i İskenderî, which has the characteristics of Chagatai Turkish, and to give their usage in Uzbek Turkish. These vocabulary items are vocabulary items related to astronomy, flowers and music. The meanings of the vocabulary items are given, exemplified with the couplets in which they are included in the mesnevi, and their usage in Uzbek Turkish is also shown. 11 vocabulary items related to astronomy have been identified. When evaluated etymologically, 5 Arabic, 2 Turkish and 3 Persian origin words have been identified. No change in meaning has been found in the Uzbek Turkish equivalents of the concepts identified in the work. 9 vocabulary items related to flowers have been identified. When evaluated etymologically, 9 Persian origin words have been identified. 15 vocabulary items related to music have been identified. 5 words of Persian, 8 Arabic and 1 Mongolian origin were identified.



Anahtar Kelimeler

Chagatai Turkish, Uzbek Turkish, Ali Şir Nevâyî, Sedd-i İskenderî, Vocabulary



Abstract

Çağatay Türkçesi, 15-20. yüzyıllar arasında konuşma ve yazı dili olarak ortaya çıkmış bir dil olup; 19. yüzyıllarda yerini Özbek Türkçesine bırakmış bir lehçedir. Çalışmamızın amacı Çağatay Türkçesi özelliklerine sahip olan Sedd-i İskenderî adlı mesnevide geçen belli başlı söz varlıklarının incelenerek; Özbek Türkçesindeki kullanımlarının verilmesidir. Bu söz varlıkları; astronomi, çiçek ve müzik ile ilgili söz varlıklarıdır. Söz varlıklarının anlamları verilip, mesnevide yer aldığı beyitlerle birlikte örneklendirilmiş, Özbek Türkçesindeki kullanımları da gösterilmiştir. Astronomi ile ilgili 11 adet söz varlığı tespit edilmiştir. Etimolojik olarak değerlendirildiğinde 5 Arapça, 2 Türkçe ve 3 Farsça kökenli sözcük tespit edilmiştir. Eserde tespit edilen kavramların Özbek Türkçesindeki karşılıklarında da herhangi bir anlam değişikliğine rastlanmamıştır. Çiçek ile ilgili 9 adet söz varlığı tespit edilmiştir. Etimolojik olarak değerlendirildiğinde 9 Farsça kökenli sözcük tespit edilmiştir. Müzik ile ilgili 15 adet söz varlığı tespit edilmiştir. 5 Farsça, 8 Arapça, 1 Moğolca kökenli sözcük tespit edilmiştir



Keywords

Çağatay Türkçesi, Özbek Türkçesi, Ali Şir Nevâyî, Sedd-i İskenderî, Söz Varlığı