O’ZBEK BADIIY MATNLARDAGI KOGNITIV METAFORALARNING LINGVOMADANIY XUSUSIYATLARI
(Linguocultural Features of Cognitive Metaphors in Uzbek Literary Texts )

Yazar :  Xamida JURAQOBILOVA  
Türü :
Baskı Yılı :
Sayı : 12
Sayfa : 189-194
    


Özet

The rhetorical value of a literary work's language, its ability to enhance the aesthetic appeal of speech, and its potential to increase artistic expressiveness are determined by how speakers of a language perceive the world in a unique way. As the central element of a literary text, the metaphor is more active than other artistic devices, shaping the creative and emotional impact of the work and ensuring its overall attractiveness. A metaphor, as a widely used linguistic and poetic expressive device in all cultures, serves to shape the reader's perception of a literary text and to reveal the figurative thinking characteristic of a particular nation. Moreover, the rhetorical value of a literary work’s language, its ability to enhance the expressiveness of speech, and its potential to increase artistic impact are determined by the way speakers of a language perceive the world in a unique manner. As the central element of a literary text, metaphor is more dynamic than other artistic devices, shaping the creative and emotional effect of the work and contributing to its overall appeal. A metaphor is shaped by the socio-cultural beliefs and attitudes of a particular culture. Therefore, a cognitive approach to metaphor translation allows us to view metaphors as cognitive constructs that conceptually represent people's experiences, attitudes, and practices. The article examines metaphor as a linguistic phenomenon that reflects a nation's cultural characteristics and worldview from a linguocognitive and linguocultural perspective. The national and cultural features of cognitive metaphors in the Uzbek language, as well as the challenges of their reproduction in translation, are analyzed using the French translation of the Uzbek writer Abdulhamid Cholpon’s novel “Night and Day”. Additionally, similarities and differences in the ways of thinking between Uzbek and French speakers are identified.



Anahtar Kelimeler

metaphor, cognitive metaphor, fiction text, language and thinking, concept, linguistic phenomenon, linguopoetic and linguocultural features, artistic metaphor, concept.



Abstract

Har qanday badiiy asar tili tasviriy vositalarining nutqiy qimmati, nutqning jozibadorligini ta’minlash, shuningdek, badiiy ta’sirchanligini oshirishdagi imkoniyatlari til sohiblarining dunyoni o‘zgacha his etishi bilan belgilanadi. Metafora badiiy matnning markaziy elementi hisoblanib, boshqa badiiy tasvir vositalariga qaraganda ancha faol bo‘lib, uning ijodiy va emotsional ta’sirini shakllantiradi hamda asarning jozibali bo‘lishini ta’minlaydi. Metafora barcha xalqlarda ancha keng va ko‘p qo‘llanadigan lingvopoetik tasviriy vositasi sifatida badiiy matnning kitobxon tasavvurida gavdalantirishga, millatga xos bo‘lgan shaxslarning obrazli tafakkurini nomoyon etishga xizmat qiladi. Metafora ma’lum bir madaniyatning ijtimoiy-madaniy e’tiqodlari va munosabati orqali shakllanadi. Shu sababdan metafora tarjimasiga kognitiv yondashish metaforalarni insonlarning tajribalari, munosabati va amaliyotlarini kontseptual ifodalovchi kognitiv konstruktsiyalar sifatida ko‘rish imkonini beradi. Maqolada metafora xalqning milliy-madaniy xususiyatlari va dunyoqarashini aks ettiruvchi lingvistik hodisa sifatida lingvokognitiv, lingvomadaniy nuqtai nazardan tadqiq qilindi. O‘zbek tilidagi “KO’NGIL” konsepti bilan ifodalangan kognitiv metaforalarning milliy-madaniy xususiyatlari va tarjimada qayta yaratilish muammolari o‘zbek adibi Abdulhamid Cho‘lponning “Kecha va kunduz” asarining fransuz tilidagi tarjimasi misolida tahlil qilindi. Shuningdek, o‘zbek va fransuz tillarida so‘zlashuvchi ikkala xalqning tafakkuridagi o‘xshash va farqli jihatlar aniqlandi.



Keywords

metafora, kognitiv metafora, badiiy matn, til va tafakkur, konsept, lingvistik hodisa, lingvopoetik va lingvomadaniy xususiyatlari, badiiy metafora, ko’ngil konsepti.