UYGURLARIN KARLIK OYUNU VE NİMŞEHİT’İN “QARLİQNAME” ŞİİRİNİN DİL ÖZELLİKLERİNE BİR BAKIŞ
(An Examination Of The Karlık Game In Uyghur Folk Culture And The Linguistic Features Of Nimşehit’s Poem “Qarliqname” )

Yazar :  Kaan Kahraman  
Türü :
Baskı Yılı :
Sayı : 12
Sayfa : 139-148
    


Özet

The Uyghur Turks, a Turkic ethnic group predominantly adhering to Islam, constitute a significant community residing in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region in northwestern China, with an estimated population of approximately 12 million. As one of the most prominent representatives of the ancient Turkic identity, the Uyghur people have preserved a rich cultural and literary heritage. Uyghur poets, bards, and writers frequently integrate elements of traditional folk culture and long-standing sociocultural practices into their literary compositions. Among these literary figures, one of the most noteworthy is the poet who wrote under the pseudonym “Nimşehit,” whose real name was Ali Sayrami. While Nimşehit initially composed poetry in the folk tradition, he later transitioned toward a socially engaged poetic framework, largely influenced by the prevailing sociopolitical circumstances confronting the Uyghur community. This study critically examines the Karlık Game, a tradition deeply embedded in Uyghur folk culture, within the framework of Nimşehit’s poem Qarliqname. The Karlık Game is a seasonal practice initiated upon the first snowfall of the year, wherein a central component is the so-called “Karlık Letter.” This letter outlines a series of tasks and obligations that participants are expected to fulfill in accordance with the prescribed structure of the game. The first section of this study explores the sociocultural significance and functional role of the Karlık Game within Uyghur traditions, as reflected in Qarliqname. The second section presents a detailed morphological analysis of the poem, systematically comparing its linguistic features with those of Chagatai Turkish, the historical predecessor of modern Uyghur Turkish. The study concludes with a comparative synthesis of the findings, systematically presented in tabular format for analytical clarity.



Anahtar Kelimeler

Uyghur Turks, Karlık Game, Modern Uyghur Turkish.



Abstract

Günümüzde çoğunluğu Müslüman olan Uygur Türkleri, Çin’in kuzey batısındaki Sincan Uygur Özerk Bölgesinde yaşayan, yaklaşık nüfusu 12 milyon olan Türk kavimlerinden biridir. Uygur Türkleri, kadim Türk kimliğini temsil eden Türk topluluklarının en önemlilerinden biri olarak bilinir. Uygur şairleri, ozanları, edipleri kültürel hayatlarında süregelen uygulamaları ve halk kültürü ile ilgili unsurlara eserlerinde yer vermektedirler. Bu noktada karşımıza çıkan önemli isimlerden birisi asıl adı Armiye Ali Sayrami olan “Nimşehit” mahlaslı şairdir. Nimşehit başlangıçta halk tarzı şiirler yazarken daha sonraları ise Uygur toplumunun içinde bulunduğu durumdan dolayı toplumsal içerikli şiir anlayışına yönelmiştir. Bu bildiri metninde, Uygur Türklerinin halk kültüründe önemli bir yeri ve işlevi olan “Karlık Oyunu” Nimşehit’in “Qarliqname” adlı şiiri çerçevesinde ele alınmıştır. Karlık Oyunu, yılın ilk karının yağması ile birlikte oynanmaya başlanan mevsimsel bir oyundur. Bu oyunda “karlık mektubu” olarak isimlendirilen, içerisinde karlık oyunu çerçevesinde yapılması ve yerine getirilmesi gereken isteklerin yazılı olduğu mektup önemli bir yer tutar. Çalışmanın ilk bölümünde “Qarliqname” şiiri çerçevesinde bu oyunun Uygurlardaki yerine değinilmiştir. İkinci bölümde, “Qarliqname” şiiri şekil bilgisi yönünden incelenmiştir. İnceleme, Yeni Uygur Türkçesinin de tarihî kökü olan Çağatay Türkçesi ile şekil bilgisi bakımından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Sonuç bölümünde, elde edilen veriler tablolar halinde karşılaştırmalı olarak özetlenmiştir.



Keywords

Uygur Türkleri, Karlık Oyunu, Yeni Uygur Türkçesi.