TURKIY XALQLAR ADABIYOTIDA “NAVRO‘Z”NING BADIIY TALQINI
(ARTISTIC INTERPRETATION OF "NAVRUZ" IN THE LITERATURE OF TURKIC PEOPLES )

Yazar :  Dilbar XALILOVA  
Türü :
Baskı Yılı :
Sayı : 12
Sayfa : 489-496
    


Özet

This article analytically examines the etymological, ethnological, and genetic characteristics of

Navruz, as well as the extent to which it is described in the works of Eastern scholars from both a hidden

and apparent perspective. Historical sources and the literature of Eastern peoples, including the works of

our great scholars such as Kashgari, Rabghuzi, Beruni, Khayyam, Navoi contain a wealth of information

related to the etymology and ethnology of Navruz. The myths, legends, stories, narratives, and wisdom

created about this beloved holiday of our people, as well as the descriptions and classifications of Navruz

found in folk songs and the epic passages in dastans, have begun to be studied. Folklore also preserves the

artistic thinking, intellectual, moral, religious, aesthetic, and spiritual views of the Turkic peoples, as well

as national traditions and values passed down from century to century, which are more fully and

completely reflected in the art of bakhshi. In general, a comprehensive study of the celebration of

"Navruz" and related events, customs, rituals, which date back thousands of years, in the dastans and folk

songs in the repertoire of folk bakhshi, as well as an assessment of each bakhshi's contribution to the

tradition, artistic skill, and improvisational abilities, requires separate investigation



Anahtar Kelimeler

"Navruz" holiday, definition and classification, customs, traditions, rituals, artistic skill and improvisation, artistic thinking.



Abstract

Mazkur maqolada Navro‘zning etimologik, etnologik va genetik xususiyatlari, sharq

allomalarining asarlarida botiniy va zohiriy jihatdan qay darajada tavsiflanganligi tahliliy yoritilgan.

Tarixiy manbalarda, sharq xalqlari adabiyotida, jumladan, Mahmud Qoshg‘ariy, Rabg‘uziy, Beruniy,

Umar Hayyom, Alisher Navoiy singari ulug‘ allomalarimizning asarlarida Navro‘z etimologiyasi va

etnologiyasi bilan bog‘liq ko‘plab ma’lumotlar keltirilgan. Xalqimizning sevimli bu bayrami to‘g‘risida

yaratilgan miflar, afsonalar, rivoyatlar, hikoyatlar, hikmatlarda Navro‘z ta’rifi va tasnifi aks etgan

termalar, dostonlardagi epik o‘rin o‘rganila boshlandi. Tarixiy yozma manbalardagi, badiiy adabiyotdagi

“Navro‘z” bayrami va u bilan bog‘liq ko‘plab udumlarimiz, urf-odatlarimiz hamda bir necha ming yillik

Navro‘z tarixini ilmiy jihatdan o‘rganish milliy qadriyatlar, an’analarni tiklash, barqarorlashtirishda

muhim ahamiyat kasb etadi. Folklorda ham turkiy xalqlar badiiy tafakkuri, aqliy, axloqiy, diniy, estetik va

ruhiy qarashlari, asrlardan asrlarga o‘tib kelayotgan milliy an’analari, qadriyatlari saqlangan bo‘lib, bular

ko‘proq va mukammalroq tarzda baxshichilik san’atida aks etgan. Umuman olganda, xalq baxshilari

repertuaridagi dostonlar va termalarda ham yoshi ming yillarga borib taqaladigan “Navro‘z” bayrami

hamda u bilan bog‘liq tadbirlar, udumlar, marosimlar madhini yaxlit tarzda tadqiq etish va shu orqali

baxshilar ijodida an’ananing davom etishi hamda har bir baxshining an’anaga qo‘shgan hissasi, badiiy

mahorati va badihago‘ylik qobiliyatini baholash alohida tadqiq talabdir



Keywords

“Navro‘z” bayrami, ta’rifi va tasnifi, urf-odatlar, udumlar, marosimlar, badiiy mahorati va badihago‘ylik, badiiy tafakkur.