BEDĀYİ‘U’L-VASAṬ’TAKİ YETMİŞ İKİ SÖZ VARLIĞININ TÜRKMEN TÜRKÇESİNDEKİ GÖRÜNÜMÜ
(The Appearance of Seventy-Two Lexical Items in Turkmen Turkish in Bedāyi‘u’l-Vasaṭ )

Yazar :  Yunus ILDIRI  
Türü :
Baskı Yılı :
Sayı : 12
Sayfa : 247-258
    


Özet

Nevāyî as an important iigure in showcasing the richness and beauty of the Turkish language in his works Nevāyî is a significant literary figure who successfully demonstrated the richness and beauty of the Turkish language in his works. While many of his contemporaries prioritized Persian and relegated Turkish to a secondary position, Nevāyî elevated Chagatai Turkish, the language of his time, into a classical literary language. Moreover, his works reveal not only his mastery of language but also his profound knowledge and expertise in various fields. One of the works that serves as the basis for this study is Bedāyi‘u’l-Vasaṭ, one of Nevāyî’s four Turkish divans. This divan compiles poems reflecting his transition from maturity to mastery. The work addresses a wide range of topics, from the hardships of daily life to moral values and different social archetypes. In this study, the appearance of seventy-two lexical items found in Bedāyi‘u’l-Vasaṭ in Turkmen Turkish has been examined. It has been observed that the seventy-two identified Turkish lexical items have continued to exist in Turkmen Turkish and Turkish, both of which belong to the Oghuz Turkic dialects. The presence of these seventy-two common Turkish words in Turkmen Turkish has been exemplified.



Anahtar Kelimeler

Bedāyi‘u’l-Vasaṭ, Vocabulary, Chagatai Turkish, Turkmen Turkish



Abstract

Nevāyî, eserlerinde, Türkçenin zenginlik ve güzelliklerini başarılı bir şekilde ortaya koyabilmiş önemli bir şahsiyettir. Yaşadığı dönemde diğer çağdaşları Farsçaya önem verip Türkçeyi ikinci plana atmışken, Nevāyî dönemin dili olan Çağatay Türkçesini klasik dil hâline getirmiştir. Aynı zamanda sadece dil alanında değil, birçok alanda derin bilgi ve birikime sahip olduğunu yazdığı eserlerinde görmek mümkündür. Bu eserlerden biri de çalışmaya kaynaklık eden Bedāyi‘u’l-Vasaṭ’tır. Bu eser, Nevāyî’nin dört Türkçe divanından biridir. Bu divanında olgunluk döneminden ustalığa geçişi yansıtan şiirleri bir araya getirilmiştir. Eserde, gündelik hayatın sıkıntılarından, ahlâkî değerlere, çeşitli toplum katlarındaki insan tiplerine kadar birçok konu ele alınmaktadır. Bu çalışmada, Bedāyi‘u’l-Vasaṭ’ta geçen yetmiş iki söz varlığının Türkmen Türkçesindeki görünümü incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmada tespit edilen yetmiş iki Türkçe söz varlığının Oğuz Türk lehçelerinden Türkmen Türkçesinde ve Türkiye Türkçesinde yaşamını devam ettirdiği görülmüştür. Bedāyi‘u’l-Vasaṭ’ta belirlenen yetmiş iki ortak Türkçe sözcüğün Türkmen Türkçesindeki görünümü örneklendirilmeye çalışılmıştır.



Keywords

Bedāyi‘u’l-Vasaṭ, Söz varlığı, Çağatay Türkçesi, Türkmen Türkçesi