ALISHER NAVOIYNING MISTIK VA ADABIY AN’ANALARIDA HAMD POETIKASI
(The Poetics of Hamd in Alisher Navoi’s Mystical and Literary Tradition )

Yazar :  Nazzora BEKOVA  
Türü :
Baskı Yılı :
Sayı : 12
Sayfa : 825-830
    


Özet

Alisher Navoi’s hamd poetics is examined as a structure, philosophy, and art within the religious and Sufi traditions, and in the classical literature of the Turkic and Persian circles. While it is widely attested for Navoi’s hamd poetry, there still remains a very large gap in its comparative analysis with the global poetic traditions in terms of Qur’anic intertextuality, linguistic and semiotic structures and in terms of its epistemological importance in Sufi discourse. This study undertakes a systematic literary analysis and hermeneutic approach to reveal Navoi’s creative play with poetry as a means of transcending the spiritual and community ties, as well as intertextuality and thematic motifs that emphasize the intellectual journey of the author in his exploration of unity of faith and human mortality. The research show that Navoi’s placing of hamd within poetical structure was a tremendous contribution to the development of mystical literature. Furthermore, his inclusion of tasavvuf (fana, suluk and ma’rifat) into his poetry was both a contribution to devotional ways and concepts and to philosophical debating of the age of Timurid. The result indicates that Navoi’s poetic innovations stands apart from traditional religious expressions, with his work serving as a groundbreaking example of simultaneously merging theology, poetics and mysticism. Such implications for future comparative research in Islamic literary traditions, interdisciplinary studies in historical and theological linguistics, and applications of spiritual philosophy to literary and ethical discourse are drawn out of these insights.



Anahtar Kelimeler

Alisher Navoi, hamd poetry, Islamic poetics, Qur’anic intertextuality, Sufi philosophy, Persian-Turkic literature, mystical literature, literary analysis, theological linguistics.



Abstract

Ushbu tadqiqot Alisher Navoiyning hamd poetikasini o‘rganib, uning tuzilmaviy, falsafiy va badiiy jihatlarini islom ilohiyoti, tasavvuf an’analari va fors-turk mumtoz adabiyoti doirasida tahlil qiladi. Navoiy hamd she’riyati keng tan olingan bo‘lsa-da, uning global poetik an’analar bilan qiyosiy tahlili bo‘yicha sezilarli bilim bo‘shlig‘i mavjud. Xususan, Qur’oni Karim intertekstualizatsiyasi, lingvistik va semiotik tuzilmalari hamda tasavvufiy epistemologik ahamiyati yetarlicha tadqiq qilinmagan. Ushbu ish sifatli adabiy tahlil va hermenevtik yondashuv asosida Navoiyning poetik strategiyalari, intertekstual havolalari va tematik motivlarini tizimli ravishda o‘rganib, uning ma’naviy sadoqat va intellektual izlanishning o‘ziga xos uyg‘unligini yaratganligini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Navoiyning hamdni mustaqil poetik unsur emas, balki tizimli she’riy tuzilmaning bir qismi sifatida joylashtirishi mistik adabiyot rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan. Uning tasavvuf (fano, suluk, ma’rifat) tushunchalarini qo‘llashi faqat diniy ifoda shakli sifatida emas, balki Timuriylar davridagi falsafiy bahslarga hissa qo‘shuvchi muhim omil sifatida ham maydonga chiqadi. Tadqiqot natijalari shuni anglatadiki, Navoiyning poetik innovatsiyalari an’anaviy diniy ifodalar doirasidan chiqib, ilohiyot, poetika va mistitsizmni o‘zida birlashtirgan yetuk namunaviy modelni yaratgan. Ushbu xulosalar islomiy adabiy an’analar bo‘yicha qiyosiy tadqiqotlar, tarixiy va ilohiy lingvistika bo‘yicha fanlararo izlanishlar, shuningdek, adabiy va axloqiy diskursda ruhiy falsafaning zamonaviy qo‘llanilishi uchun yangi ilmiy yo‘nalishlar ochib beradi.



Keywords

: Alisher Navoiy, hamd she’riyati, islom poetikasi, Qur’oni Karim intertekstualizatsiyasi, tasavvuf falsafasi, fors-turk adabiyoti, mistik adabiyot, adabiy tahlil, ilohiy lingvistika.