BATILI VE DOĞULU TÜRKOLOGLARIN TÜRK DİLLERİNİ FONETİK VE MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI
(Classification of Turkic Languages by Western and Eastern Turkologists According to Their Phonetic and Morphological Features )

Yazar :  Canseyit TÜYMEBAYEV  
Türü :
Baskı Yılı :
Sayı : 12
Sayfa : 375-390
    


Özet

Looking at the world map, Turkic languages are spoken by more than 250 million people in a large geography from Eastern Europe to the Bering Strait. Turkic written languages and dialects are spread over a wide area in Eurasia with a series of genetic, geographical, ethnic and typological criteria and classification attempts. Throughout history and today, Turkic languages have been attempted to be categorised by Turkologists based on their own perspectives. Turkic languages spoken in Turkey, Azerbaijan, Moldova (Gagauz) and Turkmenistan constitute the Oghuz group. Turkic languages spoken in Kazakhstan, Kyrgyzstan and Tatarstan, Bashkortostan, Altai, Khakasia, Dagestan, Karachay-Cherkessia, Kabartay-Balkaria and many other regions of Russia constitute the Kipchak group. The Turkic languages spoken in Uzbekistan and the East Turkistan region of China constitute the Karluk group. Turkish languages, the roots of which we have reached with the Gokturk Inscriptions (Orkhun Monuments) (720-735 AD), which are the first and oldest known literary documents of Turkish language and history, have gained a very valuable area in the world science accumulation thanks to the valuable studies of Western and Eastern Turkologists and continue to increase their importance with the scientific studies being carried out. The Turkish language, which started on the stage of history with the Göktürk Inscriptions and strengthened its place with the work of Kashgarlı Mahmut's Divan ı Lügat ı Türk, has increased its fame with the works of W. Radloff, which laid the foundations for the establishment of the branch of Turcology.

Anahtar Kelimeler

Turkic languages, dialect, morpheme, Old Turkic inscriptions

Abstract

Dünya haritasına bakıldığında Türk dilleri Doğu Avrupa’dan Bering Boğazı’na kadar olan büyük bir coğrafyada 250 milyonu aşkın bir kitle tarafından konuşulmaktadır. Türk yazı dilleri ve lehçeleri, genetik, coğrafi, etnik ve tipolojik bir dizi ölçüt ve sınıflandırma girişimiyle Avrasya coğrafyasında geniş bir alana yayılmıştır. Tarih boyunca ve günümüzde Türk dilleri kendi içinde Türkologların kendi bakış açılarından yola çıkarak sınıflandırmaya çalışılmıştır. Türkiye, Azerbaycan, Moldova (Gagavuzlar), Türkmenistan’da konuşulan Türk dilleri Oğuz grubunu oluşturur. Kazakistan, Kırgızistan ve Rusya’nın Tataristan, Başkurdistan, Altay, Hakasya, Dağistan, Karaçay-Çerkes, Kabartay-Balkar ve benzeri birçok bölgesinde konuşulan Türk dilleri Kıpçak grubunu oluşturur. Özbekistan ve Çin’in Doğu Türkistan bölgesinde konuşulan Türk dilleri ise Karluk grubunu oluşturur. Türk dili ve tarihinin bilinen edebi özelliği olan ilk ve en eski belgeleri olan Göktürk Yazıtları (Orhun Abideleri) (MS 720-735 yılları) ile köklerine ulaştığımız Türk dilleri Batılı ve Doğulu Türkologların yaptıkları değerli çalışmalar sayesinde dünya bilim birikiminin içinde kendisine çok değerli bir alan edinmiş ve yapılmakta olan bilimsel çalışmalar ile birlikte önemini artırmaya devam etmektedir. Göktürk Yazıtları ile tarih sahnesinde başlangıç yapan, Kaşgarlı Mahmut’un Divan ı Lügat ı Türk eseri ile yerini sağlamlaştıran Türk dili, W. Radloff’un Türkoloji bilim dallını kurulmasına temeller oluşturan çalışmaları ile ününü artırmıştır.

Keywords

Türk dilleri, ağıa, morfem, Eski Türk yazıtları