ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDE TANRI-EVREN TASAVVURU, TANRISAL BİLGİ VE MÜZİK İLİŞKİSİ
(Concept of God, Universe, Divine Knowledge, and Music in Ancient Turkish Culture )

Yazar : Ezgi TEKİN  Cenk GÜRAY  
Türü :
Baskı Yılı :
Sayı : 12
Sayfa : 1017-1030
    


Özet

Since ancient times, the creation of the universe, life, and the afterlife have played a significant role in the development of various beliefs and practices related to “divine knowledge” and “cosmic perception.” Music has been one of the primary elements through which humans connect with the world, the universe, and the gods. In ancient Turkish communities, traces of perceptions regarding ontological issues such as “the creation of humans”, “order and harmony in the universe”, “divine knowledge”, and “the source of knowledge” can be found in religious-magical rituals associated with nature elements, such as animism and shamanism, “nature cults”, “creation/origin myths”, and the oldest written sources of Turkish history. In Ancient Greek thought, epistemological concepts related to knowledge, wisdom, and divine knowledge were expressed through terms such as logos, gnosis, and sophia, whereas, in the medieval Islamic period, these concepts were represented by irfân, marifet, and hikmet. In Turkish societies, the concept of kut, which reflects the importance of wise individuals in governing the state, and the reverence for shamans/kams/ozans, who serve as intermediaries between the divine and humans, illustrate how divine knowledge manifests in people's lives. This study examines how divine knowledge and wisdom were perceived in medieval Turkish societies, focusing on the concept of the “divine word/speech/sound” as a creative command, the perception of “cyclicalit”" established through natural and cosmological elements, and the symbolism of the “four elements” as reflected in the music-related aspects of ancient Turkish culture. The study employs a literature review method, and the data obtained is analyzed through content analysis.



Anahtar Kelimeler

Divine knowledge (wisdom), Turkish mythology, music, musical instrument.



Abstract

Kâdim çağlardan bu yana evrenin yaradılışı, yaşam ve ölümden sonrası gibi konular, “Tanrı bilgisi” ve “evren tasavvuru” hakkındaki pek çok inanç ve pratiğin gelişiminde etkili olmuştur. Müzik ise insanın yaşadığı dünya, evren ve Tanrılarla irtibat kurmasında en başat unsurlarından biri olmuştur. Kadim Türk topluluklarında, ‘insanın yaradılışı’, ‘evrendeki düzen ve uyum’, ‘Tanrısal bilgi’ ve ‘bilginin kaynağı’ gibi birtakım ontolojik sorunlara dair algılayışın izleri, özellikle tabiat unsurlarıyla bağlantılı olan animizim ve Şamanizm gibi dinsel-büyüsel ritüeller, ‘tabiat kültleri’, ‘yaradılış/köken mitleri’ ve Türk tarihinin en eski yazılı kaynakları içinde aranabilir. Antik Yunan döneminde bilgi/bilgelik ve ‘Tanrısal bilgi’ gibi epistemolojik konulara işaret eden “logos, gnosis, sophia” gibi kavramlar; Orta çağ İslam döneminde ise “irfân, marifet, hikmet” kavramlar kullanılmıştır. Türk toplumlarında ise ‘bilge’ kişilerin ülkeyi yönetmesine verilen önemi yansıtan ‘kut’ anlayışı, şaman/kam/ozan gibi Tanrı ve insanlar arasındaki iletişime aracılık eden ‘bilge’ kişilere önem verilmesi, Tanrısal bilginin halkın yaşamına nasıl tezahür ettiğini göstermektedir. Bu çalışmada, Orta çağ Türk toplumlarında Tanrısal bilgi ve bilgelik, yaradılış hitabı/emri olarak ‘Tanrı kelâmı/söz/ ses’, doğadaki ve kozmolojik unsurlarla kurulan ‘döngüsellik’ algısı, evrenin yaradılışı ve varlık âlemini tasavvuruna yansıyan ‘dört unsur’ simgeselliğinin müzikle ilgili eski Türk kültürüne yansıyan bazı örnekleri ele alınmıştır. Çalışmada “literatür taraması” yoluyla elde edilen veriler “içerik analizi” yoluyla çözümlenmiştir.



Keywords

Tanrısal bilgi, Türk mitolojisi, müzik, çalgı.