“ SÖZDƏ, DANIŞIQDA VƏ DİALOQ NİTQLƏRİNDƏ İMPLİSİT İNKARLIQ, ONUN ÖTÜRÜLMƏ ÜSULLARI VƏ İFADƏ VASİTƏLƏRİ (AZƏRBAYCAN VƏ RUS DİLİNİN MATERİALLARI ƏSASINDA)”
(Implicit Negation In Speech, Speech And Dialogue Speech, Its Transmission Methods And Means Of Expression ( Based On The Materials Of The Azerbaijani and Russian Languages) )

Yazar :  F?rid? AĞAKIŞIYEVA  
Türü :
Baskı Yılı :
Sayı : 12
Sayfa : 985-994
    


Özet

Summary: Negation is a category of understanding thought formed in the language. It can be expressed both explicitly and implicitly at all levels of the language. This can be explained by the fact that the possibilities inherent in the category of negation make possible the complex expression of negation (lexical, morphological and syntactic, semantic and procedural, etc.). Implicit meaning, which plays an important role in the creation and understanding of expressive speech, is created as a result of the interaction of the content of the verbally expressed speech and the cognitive environment of the communicators with the stimulus-context-interpretation principle. In understanding the negative meaning of constructions with implicit negation (in other words, highlighting negative implicature), intonation, general context, sequence of words, as well as extralinguistic factors: speech conditions, status, age, gender, cultural level, and non-linguistic experiences of communication participants, i.e. cognitive environment, have a special role. The level of implicitness in dialogue speech is higher because the participants of the speech act are united by the same conditions and perceptual-associative base, where many things are "between the lines" It is possible to say. Accordingly, cases of implicit negation are more common in dialogues. In conversations, implicit negation is used in the response replica of the dialogue, which aims to strengthen the emotional brightness of the statement. In this case, there can be two negative answers, in which the content of the denial is completely different: 1) denial of the information contained in the previous reply, or disagreement with the previous statement, 2) negative evaluations of other participants involved in the communication process. It can be said that although the implicit negation is always bright and noticeable in the sentence due to its expressiveness, the implicit negation in the word (semantic negative evaluation) is often not understood as a negation. If the decisive role in expressing negation in a hidden form and understanding the text is divided into intonation, word sequence, general context, extralinguistic factors, then the implicit negation in the word is directly related to the understanding of the objective reality in different language forms. Typical cases of implicit negation in speeches and negotiations were analyzed and examples were given accordingly. Translations from other languages into Azerbaijani were made by us according to the content.



Anahtar Kelimeler

Key words: implicit negation, implicit meaning, implicature, intonation phraseology, enthymeme, cognitive environment, word sequence, lexical repetitions, context.



Abstract

Xülasə: İnkarlıq dildə təşəkkül tapan anlayışlı düşüncə kateqoriyasıdır..O, dilin bütün səviyyələrində həm eksplisit, həm də gizli implisit formada ifadə oluna bilər.Bu onunla izah oluna bilər ki, inkarlıq kateqoriyasına xas olan imkanlar inkarlığın kompleks ifadə edilməsini mümkün edir (leksik,morfoloji və sintaksik, semantik və prosedik və s). İfadə nitqlərinin yaranmasında və dərk edilməsində mühüm rol oynayan .İmplisit məna verbal olaraq ifadə olunmuş danışığın məzmununun və kommunikantların koqnetiv mühütünün stimul-kontekst-interpritasiya prinsipi ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranır. İmplisit inkarlığı olan konstruksiyaların mənfi mənasının dərk edilməsində (başqa sözlə mənfi implikaturanın önə çıxarılmasında) intonasiya,, ümumən kontekst,sözlərin ardıcıllığı,, habelə ekstralinqvistik faktorların: nitq şəraiti,status,yaş,cinsiyyət,mədəniyyət səviyyəsi və kommunikasiya iştirakçılarınn qeyri linviqstik təcürbələrinin, yəni koqnetiv mühütün xüsusi rolu vardır. Dialoq danışıq nitqlərində implisitlik səviyyəsi ona görə daha yüksəkdir ki,nitq aktının iştirakçılarını eyni şərait və pertseptiv-assotsiativ baza birləşdirir, burada çox şeyi “sətir arası” demək mümkündür.Müvafiq olaraq,implisit inkarlıq hallarına daha çox məhz dialoqlarda rast gəlinir. Danışıqlarda implisit inkarlıq dialoqun cavab replikasında istifadə olunur ki,bu da ifadənin emosiya parlaqlığını dahada gücləndirmək məqsədi güdür. Bu halda iki mənfi cavab ola bilər ki, onlarda da inkarın məzmunu tamamilə fərqlidir: 1) əvvəlki replikada olan informasiyanın inkar edilməsi, yaxud əvvəlki ifadə ilə razılaşmamaq, 2) kommunikasia prosesində iştirak edən digər iştirakçıların mənfi qiymətləndirmələri. Belə bir fikir də söyləmək olar ki, özünün ekspressivliyinə gorə implisit inkarlıq cümlədə həmişə parlaq və nəzərə çarpan olsa da, sözdə olan implisit inkarlıq (semantik mənfi qiymətləndirmə) çox vaxt inkar kimi başa düşülmür. Əgər inkarlığın gizli formada ifadə olunmasında və mətnin dərk edilməsində həlledici rol intonasiya,söz ardıcıllığı,ümumən kontekst, ekstralingvistik faktorlara ayrılırsa, sözdə olan implisit inkarlıq birbaşa obyektiv rellığın müxtəlif dil formasında dərk edilməsi ilə bağlıdır. Nitqlərdə və danışıqlarda olan xarakterik implisi inkarlıq halları təhlil edilmiş, müvafiq olaraq misallar gətirilmişdir. Başqa dillərdən azərbaycan dilinə tərcümələr məzmuna uyğun olaraq tərəfimizdən aparılmışdır.



Keywords

Açar sözlər:implisit inkarlıq, implisit məna, implikatura,intonasiyalı frazelogizmlər, entimema, koqnetiv mühüt, söz ardıcıllığı, leksik təkrarlar,kontekst.